کتاب موجودات خیالی؛ لذت کاهلانه‌ی بورخس

کتاب موجودات خیالی؛ لذت کاهلانه‌ی بورخس
نویسنده: حدیث خیرآبادی
تاریخ:
۳۰ تیر ۱۳۹۸
«بیایید اکنون از باغ وحش واقعیت به باغ وحش اسطوره گذر کنیم، باغ وحشی که وحوش آن شیرها نیستند، بلکه آنجا جایگاه ابوالهول، شیر دال و سنتور است. جمعیت باغ دوم به مراتب فزون‌تر از باغ وحش اول است. مگر نه اینکه هیولا جز ترکیبی از اجزای موجودات واقعی چیز دیگری نیست و امکان چنین قلب و برگردانی تا بی‌نهایت است؟»*

«کتاب موجودات خیالی» (The Book of Imaginary Beings)، باغ وحش اسطوره و به تعبیری فرهنگ اسطوره‌شناسی خورخه لوئیس بورخس است. کتابی که نویسنده‌اش می‌گوید تألیف آن برایش با لذتی کاهلانه همراه بوده. نویسنده‌ای که آثارش زاده‌ی تخیلی ناب و سرشار است و ذهن خواننده را به هزارتویی پر راز و رمز دعوت می‌کند. برخی معتقدند بورخس راه تخیل را برای نویسندگان امریکای لاتین از جمله مارکز و فوئنتس گشود. اما چگونه؟ او سالیان درازی از عمرش را به گشت و گذار در هزارتوی اساطیر فرهنگ‌های مختلف و در لابه‌لای متون کهنِ ادبیات جهان گذراند. فلسفه‌ی کهن یونان، اساطیر و افسانه‌های شرق دور و اسکاندیناوی، ادبیات و فلسفه‌ی قرون وسطای اروپا و ادبیات کهن خاورمیانه از جمله ایران، حوزه‌های مورد علاقه‌ی او بودند. او هزار و یک شب را به دقت خوانده و بارها به جایگاه یگانه‌ی این کتاب در تاریخ ادبیات جهان اشاره کرده بود. ساختار هزارتوییِ داستان‌های هزار و یک شب تأثیر ویژه‌ای بر شیوه‌ی روایت بورخس در داستان‌هایش گذاشت. علاقه به عطار و سیمرغ افسانه‌ای‌اش، همین‌طور داستان‌های عرفانی‌اش که رگه‌هایی قوی از تخیلی ناب دارند، بورخس را با عوالم رمز و خیال آشنا کرد.

بورخس که حالا خود گنجینه‌ای از اطلاعات شگفت اساطیر، افسانه‌ها و روایت‌های تاریخی فرهنگ‌های مختلف جهان بود، با نور تاباندن به بخش‌هایی از ذهن درخشان خود، «کتاب موجودات خیالی» را نوشت و از آن طریق، بخش‌هایی از میراث بشری را به صورت دست‌چین شده و مدون در اختیار خوانندگان خود در سراسر جهان قرار داد.

«این کتاب، مانند بسیاری از آثار بورخس، در مرز باریک واقعیت و خیال سیر می‌کند. ظاهراً چنین است که بورخس خواسته فرهنگی از موجودات خیالی فراهم آورد. اما واقعیت دقیقاً این‌گونه نیست. در اینجا بورخس در نوشتن هر مبحث با دخل و تصرف، گزینش و جابه‌جا کردن مطالب، مهر خلاقیت خود را به آن زده است.»**

بورخس برای دستیابی به اطلاعات خام این کتاب از منابع زبان‌های اصلی متون کهن، ساعت‌های طولانی به تفحص در کتابخانه‌های دوستان و زیرزمین پیچ در پیچ کتابخانه‌ی ملی آرژانتین پرداخت. او به گفته‌ی خودش، از متون زبان‌های لاتین میانه، فرانسوی، آلمانی، ایتالیایی و اسپانیایی بهره گرفته و در مورد متون شرقی مانند هزار و یک شب از نسخه‌های ترجمه‌ی آن استفاده کرده است. 

«ما کتاب راهنمایی از موجودات غریبی فراهم آوردیم که تخیل بشر در طول زمان و مکان، آنها را آفریده است.»***

اولین نسخه‌ی این کتاب متشکل از ۸۲ قسمت به سال ۱۹۵۷ در مکزیک منتشر شد. نسخه‌ی دوم آن در سال ۱۹۶۷ با ۳۴ افزوده در بوئنس آیرس و نسخه‌ی سوم آن به انگلیسی در سال ۱۹۶۹ به چاپ رسید.
در این کتاب، موجودات افسانه‌ای همچون هیولا، ابوالهول، اژدها، اسب تک شاخ، باهاموت، جن و پری، دیو، مرغ باران و سمندر، و همچنین موجودات متصور برخی نویسندگان از جمله حیوان متصور کافکا، و برخی موجودات ناشناخته‌تر بررسی شده و به شیوه‌ی بورخس، خیلی کوتاه و موجز، به تصویر درآمده است. از میان موجودات خیالی شرقی و ایرانی، می‌توان به براق (مرکب پیامبر اسلام در سفر معراج)، سیمرغ و همزاد اشاره کرد.

این کتاب، به سال ۱۳۷۳ توسط احمد اخوت از نسخه‌ی انگلیسی نورمن توماس دوجیووانی -بهترین مترجم انگلیسی آثار بورخس-، به فارسی ترجمه شد و در نشر آرست به چاپ رسید. سپس در سال ۸۵ توسط نشر ماه‌ریز مجدداً چاپ شد. از ویژگی‌های ترجمه‌ی اخوت، افزودن پانویس‌هایی در تکمیل مطالب کتاب و ارجاع به متون فارسی از جمله قصص قرآن سورآبادی، عجایب المخلوقات قزوینی، تاریخ بلعمی، چهار مقاله‌ی عروضی و نیرنگستان صادق هدایت است؛ که خواندن کتاب را برای مخاطب ایرانی، مأنوس‌تر و راحت‌تر می‌کند.

بورخس در مورد شیوه‌ی مواجهه‌ی مخاطب با این کتاب می‌نویسد: «کتاب موجودات خیالی به این منظور نگاشته نشد که خواننده آن را از ابتدا تا انتها بخواند. به‌عکس، ما مایلیم که خواننده کتاب را تورقی کند و بی‌ترتیب و اتفاقی مطالبی را بخواند، درست همان‌طور که انسان با دوربین اشکال‌نما بازی می‌کند و با جابه‌جا کردن صفحه‌ی آن بر تصاویر مختلف می‌نگرد.»***

این کتاب، یک فرهنگ‌نامه است؛ برای ارجاع، مکاشفه و به کار انداختن موتور تخیل. یک‌جور نزدیکی به جهان شگفت‌انگیز بورخس.


*: پیشگفتار بورخس بر نسخه‌ی ۱۹۵۷ کتاب
**: یادداشت مترجم بر ترجمه‌ی فارسی کتاب
***: پیشگفتار بورخس بر نسخه‌ی ۱۹۶۷ کتاب


 
دیدگاه خود را ارائه دهید
لطفا دیدگاهتان را در فرم زیر درج نمایید.
   _  _      ___      _ 
  (_)| |    /   |    | |
   _ | |_  / /| |  __| |
  | || __|/ /_| | / _` |
  | || |_ \___  || (_| |
  | | \__|    |_/ \__,_|
 _/ |                   
|__/                    
کد امنیتی نمایش داده شده در تصویر بالا را وارد فرمایید.
مطالب بیشتر در این زمینه
نگاهی به رمان «تونل»؛ ارنستو ساباتو
 ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۹
 نویسنده: حدیث خیرآبادی

نگاهی به رمان «تونل»؛ ارنستو ساباتو

تونل؛ شعر زیبایی از جنون و مرگ «آیا زندگی ما چیزی جز یک سلسله زوزه‌های بی‌معنی در بیابانی از ستارگان بی‌اعتنا نبود؟» * از ارنستو ساباتو (۱۹۱۱-۲۰۱۱) نویسنده‌ی برجسته‌ی آرژانتینی و یکی از مهم‌ترین نویسندگان اد‌بیات اسپانیایی‌زبان، تنها سه رمان بر جا مانده است. او به ...  ادامه مطلب 
رمان «مقلدها» نوشته‌ی گراهام گرین و نقش تاریخی‌اش به هنگام لاقیدی رسانه‌ای
 ۰۷ اردیبهشت ۱۳۹۹
 نویسنده: نغمه کرم‌نژاد

رمان «مقلدها» نوشته‌ی گراهام گرین و نقش تاریخی‌اش به هنگام لاقیدی رسانه‌ای

  «یکی از وظایف ادبیات که می‌توانیم بگوییم تاریخ عاطفی یک مملکت است، در زمان‌های حاکمیت دیکتاتوری و سانسور رخ می‌نمایاند. اما اگر زمانه‌ای برسد که ما بتوانیم در لابه‌لای روزنامه‌هایمان این مسائل را بگوییم، دیگر وظیفه‌ی ادبیات چیز ...  ادامه مطلب 
​معرفی کتاب گور‌به‌گور؛ ویلیام فاکنر
 ۰۷ اسفند ۱۳۹۸
 نویسنده: شبنم عاملی

​معرفی کتاب گور‌به‌گور؛ ویلیام فاکنر

ما به این دلیل زندگی می‌کنیم که آماده بشیم که تا مدت درازی مرده باشیم کتاب گور‌به‌گور با عنوان اصلی As I Lay Dying توسط ویلیام فاکنر در سال ۱۹۳۰ نوشته شده است. این کتاب با ترجمه‌ی نجف دریابندری در نشر چشمه به چاپ رسیده است. به اذعان دریابندری که عنوان گور‌به‌گور را به این کتاب داده ...  ادامه مطلب 
غریبه در شهر؛ تلاشی برای تصویرسازی اعتراضات مردمی
 ۲۲ مهر ۱۳۹۸
 نویسنده: شبنم عاملی

غریبه در شهر؛ تلاشی برای تصویرسازی اعتراضات مردمی

معرفی کتاب «غریبه در شهر»؛ غلامحسین ساعدی رمان «غریبه در شهر» نوشته‌ی غلامحسین ساعدی در سال ۱۳۵۵ نوشته شده، اما در سال ۱۳۶۹ اجازه‌ی انتشار یافته است. ساعدی رمان‌های کمی در طول زندگی نویسندگی خود نوشت. این رمان مضمونی تاریخی دارد و‌ ماجرای آن به حوادث سال ۱۲۸۸ ...  ادامه مطلب 
معرفی کتاب «همین امشب برگردیم»؛ پیمان اسماعیلی
 ۲۱ مهر ۱۳۹۸
 نویسنده: شقایق بشیرزاده

معرفی کتاب «همین امشب برگردیم»؛ پیمان اسماعیلی

آدم تا کجا می‌تواند درد را تحمل کند. یا ترس را مثلا.* کتاب «همین امشب برگردیم» مجموعه‌داستانی‌ست به قلم پیمان اسماعیلی که در سال ۱۳۹۵ توسط نشر چشمه منتشر شد. این مجموعه‌ که چهارمین اثر و سومین مجموعه داستان اسماعیلی است شامل پنج داستان کوتاه با مضامین ترس، اضطراب و ...  ادامه مطلب